Çocuk ve ergen psikiyatrisi, çocukların ve gençlerin ruh sağlığıyla ilgilenen tıbbi uzmanlık alanıdır. Başvurunun amacı yalnız bir tanı adı öğrenmek değildir. Yaşanan güçlüğün gelişim, sağlık, aile ve okul koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi amaçlanır. Çocuğun davranışını tek bir etiketle açıklamak, ihtiyaç duyduğu desteği anlamayı zorlaştırabilir.
Psikolog ve psikiyatrist arasındaki temel fark
Psikiyatrist tıp eğitimi sonrasında psikiyatri alanında uzmanlaşan hekimdir. Psikolog ise psikoloji eğitimi alır; çalışma alanı ve yetkinliği ek eğitim ve mesleki donanımla ilişkilidir. Çocuklarla çalışan herkesin aynı unvana veya aynı yetkiye sahip olduğu varsayılmamalıdır. İlaç değerlendirmesi hekimlik alanındadır. Bir uzmanın hangi hizmeti sunduğunu, eğitimini ve yönlendirme yaklaşımını doğrudan sormak daha güvenilir bir yoldur.
Değerlendirme yalnız çocuğa soru sormak değildir
Başvuru yakınmaları, gelişim öyküsü, mevcut sağlık durumu, aile ilişkileri, arkadaşlıklar ve okul yaşantısı görüşmede ele alınabilir. İhtiyaç görülürse ek değerlendirmeler istenebilir. Bu süreç her çocuk için aynı sırada veya aynı uzunlukta ilerlemek zorunda değildir. Ailenin “bir görüşmede her şey kesinleşmeli” beklentisi yerine hangi bilgilerin henüz eksik olduğunu sorması daha yararlıdır.
Ailenin hazırlayabileceği kısa özet
Randevu öncesinde başlıca endişenizi birkaç cümleyle yazabilirsiniz. Çocuğun kullandığı ilaçlar ve daha önceki değerlendirmeler varsa bunları doğru biçimde bildirin. Okuldaki gözlemler ile evdekiler farklıysa bu farkı da aktarın. Örneğin yalnız sınıfta görülen bir güçlük ile birçok ortamda yaşanan bir güçlük aynı bağlama sahip değildir. Öğretmenin gözlemlerini almak için çocuğun mahremiyetini ve uygun izinleri gözetmek önemlidir.
Her başvuru ilaç kullanımıyla sonuçlanır mı?
Hayır. Hangi desteğin uygun olduğu kişiye özgü değerlendirmeye bağlıdır. Görüşme, aileyle çalışma, okul düzenlemeleri veya başka yaklaşımlar gündeme gelebilir. İlaç önerilirse amacı, beklenen etkisi, izlem planı ve olası yan etkiler hekimle konuşulur. İnternetteki deneyimlere dayanarak bir ilaca başlamak, dozu değiştirmek veya tedaviyi bırakmak uygun değildir. Bu sayfa herhangi bir ilaç önerisi içermez.
Çocuğun değerlendirmeye katılımı
Çocuk, yetişkinlerin hakkında konuştuğu pasif bir kişi olarak görülmemelidir. Yaşına uygun bir dille neden görüşmeye gidildiği açıklanabilir. Kendi sorularını sormasına ve zorlandığı noktaları kendi sözcükleriyle anlatmasına alan açılır. Evde prova yaparken “Şunu söyleme, bunu söyle” yönlendirmeleri yerine dürüst ve rahat anlatımı desteklemek gerekir.
Hangi sorularla görüşmeden çıkılabilir?
“Şu anda neyi biliyoruz?”, “Hangi konuyu izlemeliyiz?”, “Ek bir değerlendirme gerekiyor mu?” ve “Okulla hangi bilgileri paylaşalım?” soruları belirsizliği azaltabilir. Özellikle dikkat güçlükleri gibi birçok etkene bağlı olabilen konularda tek belirtili açıklamalardan kaçınılmalıdır. Çocuk psikoloğunun çalışma alanını da okuyarak farklı mesleki roller hakkında genel bilgi edinebilirsiniz.