Çocuklarda öfke, isteklerin karşılanmaması, anlaşılmama veya zorlayıcı bir durumla karşılaşma sırasında görülebilir. Öfke duygusunu kabul etmek ile zarar veren davranışa izin vermek aynı şey değildir. Yetişkinin görevi her duyguyu susturmak değil, güvenliği korurken çocuğun kendisini daha uygun yollarla ifade etmesine yardımcı olmaktır. Her yaşta aynı beklentiyi kullanmak da gerçekçi olmaz.
Olayın içinde öncelik ne olmalı?
Çocuk kendisine, bir başkasına veya eşyalara zarar verebilecek durumdaysa önce ortamın güvenliği düşünülür. Uzun açıklamalar, nasihatler veya “neden böyle yaptın?” sorgusu o an için uygun olmayabilir. Yetişkinin sesini yükseltmeden kısa ve açık bir sınır söylemesi denenebilir: “Vurmana izin vermeyeceğim.” Yaklaşım çocuğun yaşı ve durumuyla uyumlu olmalı; fiziksel ceza veya korkutma kullanılmamalıdır.
Öfke öncesindeki örüntüyü görmek
Bir patlama tek başına bütün hikâyeyi anlatmaz. Geçişler, yorgunluk, anlaşılmayan bir yönerge veya sosyal bir olay öncesinde neler yaşandığına bakılabilir. “Her zaman böyle” demek yerine son birkaç olayın koşullarını hatırlamak daha somut bilgi sağlar. Aynı davranışın yalnız belirli bir yetişkinle veya günün belirli saatinde görülmesi de konuşulabilecek bir ayrıntıdır; tek başına kimin suçlu olduğunu göstermez.
Sakinleştikten sonra konuşmak
Olay geçince bütün ayrıntıları zorla tekrar ettirmek gerekmez. “Oyunu bırakmak zor geldi. Bir dahaki sefere nasıl haberleşelim?” gibi bir cümle geleceğe dönük bir konuşma başlatabilir. Zarar oluşmuşsa onarma yolları konuşulur: Dağılan malzemeyi toplamak veya incinen kişiye uygun biçimde yaklaşmak gibi. Zorla söyletilen bir özürden çok, davranışın etkisini anlamaya odaklanmak önemlidir.
Yetişkinin kendi payını fark etmesi
Ebeveyn de yorulabilir ve yanlış tepki verebilir. Daha sonra “Sesimi çok yükselttim, bunu daha sakin söylemeliydim” demek otoriteyi ortadan kaldırmaz. Çocuğa hata sonrası sorumluluk almanın bir örneğini sunar. Ancak özür dilemek, koyulan güvenlik sınırının kaldırılması anlamına gelmez. Hem yetişkinin davranışı hem çocuğun davranışı ayrı ayrı ele alınabilir.
Evde uygulanabilecek bir konuşma örneği
Oyuncağı paylaşma tartışmasında “Kardeşine vurduğun için kötüsün” yerine “Oyuncağını almak istememesini anlıyorum; vurmak güvenli değil” denebilir. Sonra sıra, ayrı oyun alanı veya yetişkinden yardım isteme gibi seçenekler yaşa uygun biçimde konuşulur. Kardeş ilişkileri sayfası, çatışmanın sürekli karşılaştırmaya dönüşmesini önlemeye yönelik örnekler içerir.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
Öfke sık, yoğun, yaralanmaya yol açan veya okul ve aile yaşamını belirgin biçimde bozan bir duruma dönüşmüşse profesyonel değerlendirme alınmalıdır. Ani değişiklikleri yalnız “huysuzluk” diye adlandırmamak gerekir. Aile kendi iletişimini gözden geçirmek için ebeveyn danışmanlığı hakkında bilgi edinebilir; çocuğun ayrıca değerlendirilmesi gereken ihtiyaçları bulunabileceği unutulmamalıdır.